Roma’nın hak arayan pleblerinden Konstantinopolis Hipodromu’na, Orta Çağ’ın köylü ayaklanmalarından basılı bildirilerle örgütlenen isyanlara: İnsanlar neden bir araya gelir, ne zaman yönetime meydan okur ve geriye ne kalır?
1905 Petersburg’dan 1989 Pekin ve Leipzig’e: Yirminci yüzyılda kalabalıklar nasıl hükümetleri devirdi, haklar kazandı, yenildi ve hafızayı değiştirdi?
Dijital çağın meydanları: Bir telefon ekranından yükselen öfke devleti ne kadar değiştirebilir?
22 Mart–30 Haziran 1968: Öğrencilerin başlattığı itiraz, işçilerin büyük grevi ve bir iktidarın ayakta kalma mücadelesi.
Mayıs–Haziran 1968: Üniversite barikatlarının ardındaki fabrika kapıları, ücret hesapları ve işçilerin kendi isyanı.
16 Şubat 1969: Amerikan 6. Filosu’na karşı düzenlenen yürüyüş nasıl ölümcül bir saldırıya dönüştü?
Bir insan binlerce kişiyle aynı meydana çıktığında ne değişir? Kimliğini mi kaybeder, yoksa başka bir kimlik mi kazanır?
Bir hareketin yönünü değiştiren ilk hareket: Taklit, eşikler, grup normları ve kalabalığın kendi frenleri.
Bir meydanda gerilim nasıl büyür? Güç kullanımı, tehdit algısı ve hukuk arasındaki tehlikeli döngü.
Bir telefon kamerasından meydana: Görüntünün gücü, öfkenin dolaşımı, algoritmalar ve örgütlenmenin görünmeyen emeği.
Kırılmış bir vitrin, çalınan bir telefon, dağılan bir yürüyüş: Protesto hakkıyla mülkiyet suçunun arasındaki çizgi nereden geçiyor?
Bir vitrin kırıldığında yalnızca mülkiyet mi zarar görür, yoksa bir hareketin kamuoyuyla kurduğu bağ da mı değişir? 1912 Londra’sından 1963 Birmingham’ına, 1999 Seattle’ından 2020 Amerika’sına: Siyasi talepler, şiddet görüntüleri ve meşrui…
Ayaklanmalar sırasında hırsızlık, yaralama ve kundaklama çoğalıyor mu, yoksa birkaç çarpıcı görüntü bütün şehrin gerçeği gibi mi algılanıyor? Londra 2011, ABD 2020 ve Fransa 2023 verileriyle suçun kendisini, suç kaydını ve suç korkusunu bi…
İzinsiz ama barışçıl bir gösteri dağıtılabilir mi? Meydanı kapatmakla bir insana saldırmak arasında nasıl bir hukuki sınır var? Anayasa’nın 34. maddesinden Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine, Kadıköy’den Litvanya otoyollarına: Sokağın hakkın…
Sekiz saatlik işgünü, ücretli izin, oy hakkı, eşit yurttaşlık, bağımsız sendikalar ve engellilerin erişim hakkı: Meydanlarda doğan talepler hangi aşamalardan geçerek yasa ve gündelik hayat hâline geldi? Kazanımı romantikleştirmeden, sokağı…
Tarihin kitapları devrimleri, darbeleri, büyük grevleri ve meydanları anlatır. Peki aynı gün bir çocuğunu kaybeden aile, hayatı boyunca görme yetisini geri kazanamayan genç, işyerinin küllerinden borç çıkaran esnaf ya da yıllarca mahkeme k…
27 Mayıs 2013 gecesi Taksim Gezi Parkı’nda başlayan ağaç nöbeti nasıl birkaç gün içinde Türkiye’nin dört bir yanına yayılan bir protesto dalgasına dönüştü? Şehir planlaması, polis müdahalesi, siyasal temsil, kamusal alan, sosyal medya ve b…
2013’te bir parkın geleceği için başlayan itiraz, on üç yıl sonra neden hâlâ mahkeme salonlarında, kent planlaması tartışmalarında ve Türkiye’nin siyasi hafızasında yaşıyor? Gezi’nin kazanımları, kayıpları, dönüşen örgütlenmeleri ve 21 Eki…
Eylül 2026’da Créteil’deki bir lisede öğretmen eksikliği ve yetersiz imkânlar yüzünden başlayan protesto nasıl ülke çapına yayıldı? Okul kapısındaki iş bırakmadan 6 Ekim’in yüz binlerine ve 17 Ekim’in büyük, yer yer şiddetli yürüyüşlerine:…
07.00’de bir televizyon ve radyo binası önündeki saldırı, 08.00’de kapatılan metro istasyonları, 12.20’de gazın ortasında kalan orkestra, öğleden sonra iki ayrı yürüyüş ve akşam yan yana ilerleyen kitlesel gösteri ile yağma: 17 Ekim 2026 C…
Bir okulun bozuk tuvaletinden ülke çapında bir meşruiyet tartışmasına: Fransa’da 2026 sonbaharında eğitim, geçim sıkıntısı, vergiler ve siyasi güvensizlik neden aynı sokakta buluştu? 17 Ekim’in görüntülerinden geriye giderek, öfkenin ekono…
Bir gösterinin bilançosunda kalabalığın büyüklüğü, gözaltı sayısı ve kırılan camlar sayılır. Peki okul kapısında konuşan öğrenciyi, kızını merak eden anneyi, dükkânında saklanan esnafı, gazın içinde sipariş yetiştirmeye çalışan kuryeyi ve…
İstihbaratın düşük katılım tahminleri, risk uyarılarına rağmen yetersiz kalan hazırlık, birden fazla noktaya dağılan çatışmalar ve hükümetin sonradan kabul ettiği hatalar: 17 Ekim 2026, Fransa’nın yalnız polis gücünü değil, karar verme kap…
Fransa’da 17 Ekim’in ardından birbirine zıt görünen iki hüküm aynı kamuoyunda nasıl bir arada duruyor: Şiddete karşı neredeyse oybirliği, protestocuların geçim ve eğitim taleplerine ise çok geniş meşruiyet desteği? Parislilerin korkusu, ül…
Fransa’da milyonların dikkatini çeken bir toplumsal hareket, ağır yağma ve şiddet görüntülerinin ardından hangi hakla konuşmaya devam eder? Meşru talepler ile gayrimeşru eylemleri, kamuoyu desteği ile hukuki özgürlüğü, devletin güvenlik so…
Mayıs 1968’de bir öğrenci itirazı Fransa’yı felç eden işçi grevleriyle buluşmuş, sonunda ülkenin siyasal ve kültürel hafızasını değiştirmişti. Ekim 2026’da yine gençler, yine sokaklar, yine hayatını değiştirmek isteyen kalabalıklar var. Am…
Eski Rus–Bizans antlaşmalarında yemin eden askerler yalnız hükümdarlarına güvenmiyordu. Verilen söz bozulursa kendi kılıçlarıyla ölmeleri için Perun’un adı çağrılıyordu. Kiev hükümdarı Vladimir, bu yıldırım tanrısının başını gümüşten, bıyı…
980 yılında Kiev hükümdarı Vladimir’in tepesine diktirdiği altı kutsal figür arasında yalnız bir kadın adı vardı: Mokoş. Onun hakkında korunan eski metinler o kadar az ki bugün sık duyulan ‘kaderi eğiren büyük ana’ portresinin büyük bölümü…
Eski İran’ın kutsal şiirlerinde bütün yeryüzü sularının kaynağı, dört olağanüstü atın çektiği arabasıyla dağlardan kozmik denize akan bir tanrıçaydı. Rüzgâr, yağmur, bulut ve sulu kar onun atları sayılıyor; çocuk sahibi olmak isteyenler, s…
Rigveda şairleri şafağı yalnız günün ilk ışığı olarak değil, altın ve kızıl renklerle dünyayı uyandıran genç bir tanrıça olarak çağırıyordu. Uşas her sabah yeniden doğuyor, hayvanları ayağa kaldırıyor, insanları çalışmaya gönderiyor, karan…
Aztek başkentinin en görkemli tapınağında iki merdiven yan yana yükseliyordu: biri savaş tanrısına, diğeri yağmurun sahibi Tlaloc’a ayrılmıştı. Birinin ordularla, ötekinin tarlalarla ilgisi vardı; fakat ikisi de devletin ayakta kalması içi…
Maya sanatında gök gürültüsü bazen bir baltanın kayaya indirdiği darbedir. Yağmur tanrısı Chaac, elindeki taş baltayla kapalı dünyayı yarar; yağmur başlar, mısır yeniden büyür. Altı yüz yıllık bir seramikte onun adı ‘İlk Yağmurun Chaac’ı’…
Aztekler ona ‘Dumanlı Ayna’ diyordu. Obsidiyenden yapılmış parlak taşlar yalnız yüzü değil, insanın kaçamayacağı kaderi de gösterebilecek kutsal nesneler sayılıyordu. Tezcatlipoca hem hükümdarlara güç veren hem o gücü bir anda geri alabile…
Ugarit’te anlatılan bir efsaneye göre ölüm tanrısı Mot, fırtına tanrısı Baal’ı ortadan kaldırmıştı. Baal’ın yanında savaşan Anat, Mot’u yakalayıp kılıçla biçti, kalıntılarını öğüttü ve taneler gibi dağıttı. Bir başka anlatıda ise bir insan…
Bir taş, bir tanrının düşmanı olacak biçimde doğuruldu; denizden yükselip göğe kadar büyüdü ve ilahi krallığın yerle bir edilmesi için gönderildi. Fırtına tanrısı Teşup, bütün gücüne rağmen bu rakibi gördüğünde ağladı. Bugünkü Türkiye ve S…
Arizona’daki Canyon de Chelly’de 230 metreyi aşan ince bir kaya yükseliyor. Diné halkının Spider Rock dediği bu yer, Örümcek Kadın’ın yurdu olarak anlatılır. O, yalnız ağ ören bir yaratık değil; insanlara dokumayı, güzelliğin ve dengenin n…
Bir genç kadın fırtınalı denize atılıyor. Kayığa tutunmaya çalışırken babası parmaklarını kesiyor; kopan parçalar balina, mors ve foklara dönüşüyor. Bu acımasız anlatı, denizin hayvanlarını yöneten güçlü bir kutsal varlığın doğuşunu açıklı…
Yoruba anlatılarında eski Oyo’nun bir hükümdarı, gücünü kontrol edemediği için trajik biçimde iktidarını yitirir; daha sonra gök gürültüsünün, yıldırımın ve adaletin güçlü orişası Şango olarak hatırlanır. Şango’nun başında neden iki uçlu b…
Aynı pozisyonu izleyen hakem, tribün sesi açıkken ve kapalıyken farklı karar verebilir mi? Laboratuvar deneyleri ve seyircisiz maç dönemleri, kalabalığın yalnız oyuncuları değil, belirsiz anlarda düdüğü çalan kişiyi de etkileyebildiğine da…
İyi mühendislik yalnızca bir sistemin düzgün çalışmasını değil, bozulduğunda ne yapacağını da tasarlar. Frenlerden sigortalara, trenlerden yazılıma kadar “fail-safe” düşüncesi neden bazen en gelişmiş özelliğin sistemi kapatabilmek olduğunu…
TRT, televizyondan zaten büyülenmiş olan çocukları çizgi filmler ve çocuk kuşaklarıyla bambaşka alemlere taşıdı
Sınıfın düzeni de bir haktır, öğrencinin onuru da. Öğretmenin müdahale etmesi gerekir; ama azarlama, aşağılama, fiziksel müdahale ve ceza aynı şey değildir.
Bir öğretmenin tek cümlesi, sınıfta yaşanan utanç ya da bir arkadaşın bizi savunduğu an neden otuz yıl sonra bile canlı kalabiliyor? Çünkü okul yalnız bilgi öğrendiğimiz yer değil; kendimiz hakkındaki hikâyeyi kurduğumuz sahnelerden biri.
