Haber

Skorun arkasında kalan başka bir maç

Galatasaray'ın 17 Ekim'de Eryaman Stadyumu'nda Gençlerbirliği'ni 1-0 yenmesi, liderin deplasmanda kazandığı bir maç olarak hatırlanabilir; ancak istatistikler daha karmaşık bir hikâye anlatıyor. Konuk ekip yüzde 69 topa sahip oldu ve yüzde 87 isabetle 460 başarılı pas yaptı. Gençlerbirliği yüzde 31 top kontrolünde 145 başarılı pasla kaldı; rakip yarı sahadaki paslar da 246'ya 89 Galatasaray lehineydi. Buna rağmen Gençlerbirliği 19, Galatasaray 18 şut çekti. İsabetli vuruşlarda ev sahibi 6-4, büyük fırsatlarda 3-1 öndeydi. Gol beklentisi (xG) de Galatasaray'ın 1,92'sine karşı Gençlerbirliği'nin 1,74'üyle birbirine yakındı. Pasların üç katına yakın bir farkla dolaştırılması, rakibin kaleye yaklaşmasını önlemeye veya kendi hücumlarını daha iyi bitirmeye yetmedi. Bu karşılaşmanın asıl meselesi, topa sahip olmanın ne kadarının gerçek üstünlüğe dönüştüğüdür.

Galatasaray'ın ilk ciddi denemesi 2. dakikada Gabriel Sara'dan geldi; ceza sahası dışından şutunu İrfan Can Eğribayat tuttu. Gençlerbirliği 7'de Goutas'ın kafa vuruşuyla duran toplardan tehdit yaratabileceğini gösterdi. Batrakov'un 22. dakikadaki pasında savunma arkasına koşan Osimhen, kaleciyle karşı karşıya kaldığı fırsatı değerlendiremedi. İlk yarı golsüz kapanırken maçın ikinci devresinde iki kaleci de devreye girdi: 55'te Uğurcan, Rafael Luís'in vuruşunu kontrol etti; 60'ta İrfan Can, Osimhen'in kornerden gelen kafa şutunu kurtardı. Galatasaray 61'de aynı anda üç oyuncu değiştirdi, Gençlerbirliği ise oyun içinde fırsat üretmeyi sürdürdü. 74'te Oğulcan Ülgün'ün vuruşunu yine Uğurcan çıkardı. Sekseninci dakikadan sonra da skorun değişmemesi, yalnız Galatasaray'ın oyunu çözmekte zorlanmasıyla değil, Gençlerbirliği'nin kendi fırsatlarını kullanamamasıyla ilgiliydi.

Yüzde 69 top kontrolü neden üç büyük fırsatı engelleyemedi?

Gençlerbirliği'nin 19 şutunun 15'i ceza sahasından geldi. Bu sayı, yüzde 31 topla oynayan takımın yalnız uzaktan şansını denediği veya bütün maç boyunca kendi yarı alanında beklediği görüşünü boşa çıkarıyor. Ev sahibi üç büyük fırsatını da kaçırırken Galatasaray bir büyük fırsatını değerlendiremedi. Galatasaray'ın rakip ceza sahasında 32, Gençlerbirliği'nin 21 dokunuşu vardı; buna karşılık açık oyun xG'sinde fark 1,78'e 1,25 ile sınırlıydı. Duran toplarda üstünlük ev sahibine geçti: Gençlerbirliği 0,48, Galatasaray yalnızca 0,13 duran top xG'si üretti. Üstelik korner sayısı 9'a 10 Galatasaray lehineydi. Çok korner kullanmanın duran toplardan daha kaliteli fırsat yaratmak anlamına gelmediği, bu maçta somut biçimde görüldü. Galatasaray'ın hücum hacmi ve Gençlerbirliği'nin fırsat niteliği, ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken iki başarı ölçüsü.

Ev sahibi hava mücadelelerini 15'e 10, yer mücadelelerini 32'ye 29 önde bitirdi. Bu veriler, Galatasaray'ın topa sahip olma üstünlüğünün fiziksel mücadeleleri bütünüyle kontrol edemediğini gösteriyor. Gençlerbirliği'nin topu kazandıktan sonra hangi koridoru ne kadar kullandığını tek başına bu sayılardan yeniden kuramayız; ancak duran top ve açık oyun fırsatlarını birlikte üretmiş olması, yalnız kapanıp beklediği şeklindeki kolay açıklamayı zayıflatıyor. Galatasaray için savunmadaki temel uyarı burada: Rakibe 19 şut ve üç büyük fırsat veren takımın yüzde 69 topla oynaması, o takımın sürekli güvenli bölgelerde bulunduğu anlamına gelmez. Osimhen ve hücumcuların bitiriş eksikleri konuşulurken, karşı kalecinin önüne kadar gidilemeyen pozisyonlarla Uğurcan'ın karşılaştığı işler aynı analizin iki ayrı tarafı olarak görülmeli.

1,92 xG'den neden dört isabetli şut çıktı?

Galatasaray 18 şutta 1,92 xG üretti; fırsatlar bütünüyle düşük değerli değildi. Buna karşılık yalnız dört şutu kaleyi buldu ve bu vuruşların toplam xGOT'u 0,39'da kaldı. xG şuttan önceki pozisyon koşullarını, xGOT ise kaleyi bulan vuruşun son niteliğini ölçer; ikisini aynı sayı sanmak doğru olmaz. Leroy Sané'nin yaklaşık 0,87 xG'lik tek şutunu kaleye gönderememesi, maçın yüksek değerli kaçan fırsatlarından biri. Sané'nin 0,38 xA ile fırsat hazırlama katkısı da olduğu için tüm oyununu bir kaçışla silmek haksızlık. Osimhen yedi şut çekti fakat bu vuruşların toplam değeri 0,51 xG'ydi; iki isabetli şutuna ve rakip ceza sahasındaki on dokunuşuna rağmen gol bulamadı. Dolayısıyla 'Osimhen yedi net gol kaçırdı' da, 'Galatasaray hiç pozisyona giremedi' de verilerin desteklemediği aşırı hükümler olur.

Gençlerbirliği'nde Salih Uçan'ın dört şutta yaklaşık 0,70 xG toplaması, Tiago Gouveia'nın 0,33 ve Thalisson'un 0,20 xG üretmesi, hücum tehdidinin tek bir isme dayanmadığını gösteriyor. Salih'in bu toplamı gole çevirememesi karşılaşmanın sonucunda etkiliydi; ama fırsatların hazırlanmasındaki takım katkısını da görmek gerekiyor. Gençlerbirliği'nin altı isabetli şutunun toplam xGOT'u 0,83 iken Galatasaray'ın dört şutu 0,39 xGOT üretti. Bir başka deyişle skor tabelasının galibi, kaleyi bulan son vuruşların toplam tehdit değerinde gerideydi. Bu ayrım kalecilerin performansını da yorumlamayı zorunlu kılıyor: Galatasaray'ın galibiyeti yalnız hücumdaki sabrın değil, rakibin bitiriş hataları ve kendi kalecisinin müdahalelerinin birleşik sonucuydu.

88. dakikadaki gol kimin? Önce pozisyonu doğru anlatalım

Galatasaray'ın galibiyet golünü getiren atağın başlangıcında Batrakov'un orta alanda kazandığı top bulunuyor. Oyuna 77. dakikada giren Deniz Gül, sağ taraftan ceza sahasına ulaştı ve dar açıdan vurdu; top İrfan Can Eğribayat'ın müdahalesinin ardından ağlara gitti. Hücumun gelişimi açık, fakat golün kime yazıldığı tartışmalı. Galatasaray'ın resmî maç haberi ve beIN SPORTS'un Türkçe anlatımı golü Deniz Gül'e veriyor. Gençlerbirliği'nin kendi resmî maç künyesi ile FotMob olay kaydı ise İrfan Can Eğribayat'ın kendi kalesine golü olarak kaydediyor. İki resmî kulüp anlatımı farklıyken ve müsabaka raporunda kesin tescil burada ayrıca doğrulanmamışken, ayrılığın üstünü örtüp tek bir golcü ilan etmek gazetecilik bakımından yanlış olur. En sağlam anlatım, Deniz Gül'ün şutunun kaleciden sekerek 88. dakikada 1-0'ı getirdiğidir.

Kaynaklar arasındaki bu etiketleme farkı şut toplamına da yansıyor. FotMob arşivinde takım istatistikleri Gençlerbirliği için 19, Galatasaray için 18 standart şut gösteriyor; toplam 37. Ayrıntılı olay kartı sayısı 38 çünkü 88. dakikadaki kendi kalesine gol sınıfında ayrıca tutulan kayıt, standart şut xG'si taşımıyor. Bu yüzden 38 kartı 38 normal şut olarak toplamak veya Deniz Gül'ün standart şut hanesinde sıfır yazmasına bakıp topa hiç vurmadığını ileri sürmek doğru değil. Burada kullanılan görsel de bu ayrımı gösterecek şekilde hazırlanmış. Golün kime yazıldığı tartışması ayrıca İrfan Can'ın performansını etkiliyor: Dört kurtarış ve 6,0 puan alan kalecinin son müdahalesi incelenebilir, ama bütün mağlubiyeti kesin bir 'kaleci hatası' diye açıklamak maç boyunca kaçırılan üç büyük fırsatı görünmez kılar.

Maçın en iyisi neden Uğurcan; en zayıf performans hangisi?

Maçın en iyisi Uğurcan Çakır. FotMob'daki 8,5 puanı, altı kurtarışı ve gol yemeden tamamladığı deplasman maçı birlikte değerlendirilmeli. Karşılaştığı isabetli şutların 0,83 xGOT toplamı ve veri sağlayıcısının +0,83 'engellenen gol' ölçümü, müdahalelerinin sonuca katkısını sayısal olarak destekliyor; fakat altı kurtarışın hepsinin mucizevi olduğu anlamına gelmiyor. Önünde Davinson Sánchez'in 17, Abdülkerim Bardakcı'nın 11 savunma hamlesi var; ikisinin de 7,9 puanı savunmanın yoğun biçimde çalıştığını gösteriyor. Gençlerbirliği'nde Dimitrios Goutas'ın 15 savunma hamlesi ve 7,8 puanı, kaybeden takımda da güçlü bireysel performans bulunduğunu hatırlatıyor. Bu karşılaşmanın en yüksek puanlı isminin forvet değil kaleci olması, galibiyeti yalnız yüzde 69 pas üstünlüğüyle açıklama çabasına önemli bir karşılık.

En zayıf performansa gelince veriler tek isim için tartışmasız bir hüküm vermiyor. Galatasaray'da en olumsuz bireysel bitiriş, Sané'nin yaklaşık 0,87 xG'lik fırsatını kaleye gönderememesi; fakat 0,38 xA katkısı oyuncunun hazırlayıcı rolünü koruyor. Osimhen yedi şutta gol bulamadı ama bu vuruşların toplamı yalnız 0,51 xG'ydi. Gençlerbirliği'nin skor kaybında ise Salih Uçan'ın 0,70 xG'yi sonuçlandıramaması belirgin. Bunlar somut eleştiri başlıkları, ancak oyuncuların bütün pas, top kaybı ve savunma sorumlulukları karşılaştırılmadan 'maçın kesin en kötüsü' ilan etmek doğru değil. En büyük beklenti kaybı açısından Sané'nin kaçan vuruşu öne çıkarken, kaleci İrfan Can'ın son pozisyonuna ilişkin değerlendirmede de gol tescilindeki uyuşmazlığın payı bulunuyor.

Okan Buruk ve Bernd Storck: iki farklı sınav

Okan Buruk 4-2-3-1 başlangıç dizilişiyle top kontrolünü sağladı, ancak şut isabeti ve rakibe verilen büyük fırsatlar bakımından istediği ölçüde üstünlük kuramadı. 61. dakikada Sané, Sara ve Barış Alper Yılmaz'ı çıkarıp Leão, İlkay Gündoğan ve Yunus Akgün'ü alması, hücum bağlantılarını değiştiren büyük bir müdahaleydi. Yunus 29 dakikada 0,39 xA üretti. Buruk 70'te Eren Elmalı yerine Jakobs'u, 77'de oyuna gireli 16 dakika olmuş Leão yerine Deniz Gül'ü kullandı; Deniz'in golle sonuçlanan vuruşu skor bakımından hamlenin karşılığıydı. Buna rağmen yalnız sonuçtan hareketle ilk 61 dakikadaki hücum sorunlarının tümüyle çözüldüğünü veya her değişikliğin taktik gerekçesinin doğru olduğunu ileri süremeyiz. Asıl ölçüt, Galatasaray'ın top kontrolünden ürettiği fırsatların isabetiyle rakibe bıraktığı tehlike arasındaki dengedir.

Bernd Storck'un 4-1-4-1 başlangıç düzenindeki Gençlerbirliği, büyük rakip karşısında yüzde 31 topla oynamasına rağmen 19 şut, 1,74 xG ve üç büyük fırsata ulaştı. Üstelik duran top xG'sinde de öndeydi. Bunlar ev sahibinin maç planının sadece kapanıp bekleme üzerine kurulmadığını gösteriyor; fakat oyuncu konumlarının ortalama grafiği, tek tek hücum koşularını açıklayacak bir video kaydı değil. Gençlerbirliği 72'de Gouveia ve Salih'i çıkarıp Orakpo ile Oğulcan'ı sahaya aldı, 74'te Oğulcan'ın vuruşuyla Uğurcan'ı zorladı. Takım kaybettiği için bütün yaklaşımın başarısız sayılması, yarattığı tehlikeyi yok saymak olur. Buna karşılık üç büyük fırsatın hiçbirini değerlendirememesi, Storck'un geliştirmesi gereken bitiriş ve karar verme süreçlerini ortaya koyuyor.

Fenerbahçe derbisi öncesinde uyarı ve futbolun asıl dersi

Galatasaray'ın sıradaki lig sınavı Fenerbahçe derbisi, Gençlerbirliği'ninki Konyaspor deplasmanı. Derbi için yalnız bu maça dayanarak skor tahmini kurmak doğru değil; Fenerbahçe'nin aynı kapsamda son maç verilerine bakılması gerekir. Fakat Galatasaray'ın sorması gereken sorular açık: Yüzde 69 topa sahip olunan bir maçta rakibe 19 şut ve üç büyük fırsat veriliyorsa, daha yüksek bitiriciliğe sahip bir rakip karşısında aynı savunma yükü taşınabilir mi? Osimhen ile kanat oyuncuları hazırlanan pozisyonları daha sık ve daha isabetli tamamlayabilir mi? Uğurcan'a düşen müdahale sayısı azalabilir mi? Gençlerbirliği içinse aynı fırsat üretimini korurken üç büyük fırsatı gole çevirmek temel sınav. Ankara'daki maçın en önemli dersi, 'top bende, oyun bende' eşitliğinin futbolun her bölümünde kurulamayacağıdır. Topa hakim olmak, tehdide hakim olmak değildir; kazanmak da bütün kusurları ortadan kaldırmaz.